 |
CEN (canadian electrical code) 1988 de ve NEC (national electrical code) 1996 da yaptığı değişiklikler ile ZON sistemine
de müsaade etmişlerdir. Kanada da yeni yapılan tesisler ZON sistemine uymak zorundadır. Amerika da şimdilik bir mec-
buriyet yoktur. Bir zamanlar metrik cıvatada direndiklerdi gibi DIVISION sisteminde de direnmektedirler. Fakat bütün dünya
ZON sisteminde birleşmiştir.
Her ne kadar DIVISION sisteminin sonu gözüküyor ise de ülkemizde ABD yapımı birçok rafineri, petro-kimya ve doğal gaz
tesisi bulunmakta olup hemen tamamı DIVISION felsefesine göre dizayn edilmişlerdir. Bu nedenle konu ile ilgilenenlerin,
her iki sistem hakkında da bilgi ve fikir sahibi olmaları gerekir.
DIVISION ve ZON SİSTEMLERİ ARASINDAKİ FARK NEDİR
Yukarıda division ve zonların tarifini yaptık. Tarifler hemen hemen aynıdır. Yalnızca division, patlayıcı ortamları iki bölüme ve
zon ise üç bölüme ayırmaktardın. Zon 1, divisionda yer almamaktadır. Esas farklılık tariflerde değil elektrik veya elektronik
sistemlerin dizayn ve kullanımındadır. Division sistemi “explosion prof = patlatmaz” metodunu kullanırken, ZON sistemi
“explosion protected = patlamaya karşı korunmuş” metodunu kullanmaktadır.
| ZON ve DIVISION Karşılaştırma Tablosu | |||
| NORMAL ÇALIŞMA ŞARTLARINDA | |||
| Sürekli veya Uzun süreli TEHLİKELİ ORTAMLAR | Orta tehlikeli, arada bir ve kısa süreli TEHLİKELİ ORTAMLAR |
Tehlikeye girmeyen ve ihtimal zayıf olan ORTAMLAR | |
| KUZEY AMERIKA (NEC/CEC) |
Division 1 | Division 2 veya Zone 2 | |
| Zone 0 | Zone 1 | ||
| CENELEC/IEC | Zone 0 | Zone 1 | Zone 2 |
Ana görüş farkı ise, “ex-proof” sistemde (division sistemi) bir tesisin tamamı düşünülür iken “ex-protected” sistemde ise
(ZON sistemi) tesise konulan komponentler ayrı ayrı dikkate alınmaktadır. Bu nedenlerle ABD de bir elektrik aygıtının ex-proof
olup olmadığını onaylayan
herhangi bir otorite yoktur. UL (underwriters laboratories) ve FM (factory mutuall) tabir edilen özel kuruluşlar vasıtası bir tesisin
tamamı hakkında karar verilir. Explosion proof (DIVISION sistemi) teorisinde patlamaya neden olan üç unsur (patlayıcı gaz,
oksijen=hava, kıvılcım=ateşleme kaynağı) bir arada düşünülmekte ve meydana gelecek herhangi bir patlamanın, kapalı bir
mekanda kalıp etrafa yayılmasını önlemek şeklindedir (fazla detaya girmeden genel hatları ile).
Patlama kaynağı ağır bir aluminyum veya çelik döküm bir muhafaza (gövde) içersine alınarak muhtemel patlama gövde içersinde
kalır ve dışarı sızarken alev soğuyarak patlama çevredeki ortama yayılmaz. Zon sisteminde kullanılan d-tipi koruma yöntemine
benzemektedir. Bu nedenle CONDIUT denilen özel bir borulama sistemi kullanılmakta ve kablo ve klemens kutuları gibi bir çok
aletler bu boruların içersinden geçirilmektedir. Şalter, pano, buton, siviç ve saire gibi elektrikli aletlerin gövdesine de bu kondiutlara
sıkıca irtibatlandırılmaktadır.
Condiutların belli yerlerine patlamanın ilerlemesini önlemek için engeller (tıkaçlar) konulmaktadır. Diğer bir söz ile bir rafineride
bulunan tüm elektrik aygıtları (tehlikeli bölgede bulunan) CONDIUT lar ile beraber bir bütün teşkil etmektedir
Amerikan uygulamasında elektrik motorunun (sincap kafes ASM) istenilen ısı seviyesinde kaldığı sürece condiut sistemine
bağlanması mümkündür. Motorun herhangi bir otorite tarafından test edilip sertifika almış olmasana gerek de yoktur. Zaten hiçbir
alet için ayrı bir sertifika da istenmemektedir.
www.exproofurun.com
exproof (alev sızdırmaz) | intrinsically safe (kendinden emniyetli) ürünler satan firmaların rehberi